“उत्सवातून सेवा: रंगारी गणपतीत आंब्यांच्या आरासीतून सामाजिक संदेश”

पुणे: श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती येथे अक्षय तृतीयेच्या निमित्ताने साजरा झालेला ‘आंबा महोत्सव’ हा केवळ धार्मिक सोहळा न राहता सामाजिक संदेश देणारा उपक्रम ठरत आहे. बाप्पाला अर्पण करण्यात आलेल्या ७ हजार आंब्यांच्या महानैवेद्याने भक्ती आणि दानशक्ती यांचा संगम घडवून आणला आहे.

इतिहासात पहिल्या सार्वजनिक गणपतीची ओळख असलेल्या या मंदिरात दरवर्षी विविध उपक्रम राबवले जातात. मात्र यंदाचा ‘आंबा महोत्सव’ हा केवळ भव्यतेमुळे नव्हे, तर त्यामागील सामाजिक दृष्टिकोनामुळे विशेष ठरतो. सजावटीसाठी वापरलेले सर्व आंबे शहरातील अनाथ आश्रमांना वाटप करण्याचा निर्णय हा धार्मिक उत्सवाला सामाजिक जबाबदारीची जोड देणारा आहे.

आजच्या काळात धार्मिक उत्सवांवर होणारा खर्च आणि त्यावरून होणारी टीका लक्षात घेतली, तर अशा प्रकारचे उपक्रम एक सकारात्मक पर्याय म्हणून पुढे येताना दिसतात. भव्य सजावट, मोठ्या प्रमाणावर नैवेद्य आणि त्यानंतर त्याचे समाजोपयोगी वितरण — हा ‘उत्सव ते सेवा’ असा प्रवास अनेक गणेश मंडळांसाठी आदर्श ठरू शकतो.

यामध्ये आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे लोकसहभाग. सकाळच्या आरतीपासून दिवसभराच्या दर्शनापर्यंत भाविकांचा मोठा प्रतिसाद दिसून आला. यामुळे धार्मिक कार्यक्रम हे केवळ श्रद्धेपुरते मर्यादित न राहता सामाजिक एकात्मतेचे केंद्र बनू शकतात, हेही अधोरेखित होते.

‘‘हिंदुस्थानातील पहिला सार्वजनिक गणपती असल्याने श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती ट्रस्टच्या बाप्पावर पुणेकरांसह संपूर्ण राज्यातील भाविकांची विशेष श्रद्धा आहे. आज अक्षय तृतियेनिमित्त बाप्पाला ७ हजार आंब्यांचा आरासरुपी दाखवलेला केवळ महानैवेद्य नसून मानवतेचीही पूजा आहे. कारण हे सर्व आंबे शहरातील विविध आश्रमात वाटप करण्यात येणार आहेत. बाप्पाचा भाविक म्हणून आमच्या सर्वांसाठीच हे अत्यंत पवित्र कार्य असून आमच्या हातून ते असंच वाढत जावो, ही बाप्पाच्या चरणी प्रार्थना’’. पुनीत बालन  (उत्सवप्रमुख, श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती ट्रस्ट)

तथापि, अशा उपक्रमांकडे केवळ उत्सवाच्या भव्यतेच्या दृष्टिकोनातून पाहण्यापेक्षा त्यामागील हेतू आणि परिणाम यांचेही विश्लेषण होणे आवश्यक आहे. ७ हजार आंब्यांचा वापर हा काहींसाठी दिखाऊपणाचा भाग वाटू शकतो, पण त्याचे नियोजनपूर्वक पुनर्वितरण केले जात असल्यास तो संसाधनांचा परिणामकारक वापर ठरतो.

या पार्श्वभूमीवर पुनीत बालन यांनी व्यक्त केलेला ‘मानवतेची पूजा’ हा विचार लक्षवेधी ठरतो. धार्मिकतेला सामाजिक संवेदनशीलतेची जोड देण्याचा प्रयत्न म्हणून या उपक्रमाकडे पाहिले जात आहे.

एकूणच, ‘आंबा महोत्सव’ हा केवळ परंपरेचा भाग नसून, बदलत्या काळात धार्मिक उत्सवांची भूमिका काय असावी यावर भाष्य करणारा उपक्रम ठरत आहे. पुण्यातील इतर गणेश मंडळांसाठीही हा एक दिशादर्शक प्रयोग ठरू शकतो.