कसबा गणपतीपासून सुरू झालेला मानाचा प्रवास; ढोल-ताशांच्या निनादात पुणेकरांचा लाडक्या बाप्पाला भावपूर्ण निरोप

 

पुणे प्रतिनिधी: दहा दिवसांचा उत्सव संपला... रस्त्यांवरचा जल्लोष शिगेला पोहोचला… ढोल-ताशांचा निनाद आसमंतात घुमला आणि लाखो पुणेकरांच्या डोळ्यांत एकच भावना दाटून आली—“बाप्पा, पुढच्या वर्षी लवकर या…” अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी पुण्याच्या गणेशोत्सवाला भावनिक वळण मिळाले आहे. मानाच्या पाच गणपतींच्या विसर्जन मिरवणुकीला सुरुवात झाली असून पुण्याच्या मध्यवर्ती भागात भक्तीचा महासागर उसळला आहे.

पुण्याच्या गणेशोत्सवाची खासियत म्हणजे केवळ भव्य मिरवणूक नाही, तर त्यामागे असलेली शतकांची परंपरा. आजही मानाच्या गणपतींचा क्रम कायम आहे—मानाचा पहिला श्री कसबा गणपती, दुसरा तांबडी जोगेश्वरी, तिसरा गुरुजी तालीम, चौथा तुळशीबाग आणि पाचवा केसरीवाडा गणपती.

कसबा गणपतीने दाखवला विसर्जन मिरवणुकीचा मार्ग

पुण्याचे ग्रामदैवत आणि मानाचा पहिला गणपती असलेल्या श्री कसबा गणपतीची पारंपरिक पूजा झाल्यानंतर सकाळी सुमारे ९.३० वाजता विसर्जन मिरवणूक सुरू झाली. फुलांनी सजवलेल्या पारंपरिक पालखीतून बाप्पा मार्गस्थ झाले आणि त्यांच्यामागे पुण्याची विसर्जन मिरवणूक पुढे सरकू लागली. दुपारी सुमारे २.४० वाजता कसबा गणपतीचे पथक अलका चौकात पोहोचले. या वेळी मार्गावर मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित होते.

कसबा गणपतीनंतर तांबडी जोगेश्वरी, गुरुजी तालीम, तुळशीबाग आणि केसरीवाडा या मानाच्या गणपतींचा क्रम पुढे राहिला. हा क्रम केवळ मिरवणुकीचा प्रोटोकॉल नसून पुण्याच्या गणेशोत्सवातील ऐतिहासिक परंपरेचा भाग आहे. केसरीवाड्याच्या मिरवणुकीत शेतकऱ्यांच्या वेदनेचा संदेश

यंदाच्या मानाच्या पाचव्या केसरीवाडा गणपतीने विशेष सामाजिक संदेश दिला आहे. मिरवणुकीतील देखाव्यामध्ये धान्य, फळे आणि उसाची शेती दाखवत महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांवर आलेले संकट आणि त्यांच्या कष्टांकडे लक्ष वेधण्यात आले. दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या वेदना मांडत बाप्पाचरणी संकट दूर करण्याची प्रार्थना करण्यात आली.

म्हणजेच यंदाची मिरवणूक केवळ ढोल-ताशांचा आवाज आणि देखाव्यांची भव्यता दाखवत नाही; तर समाजातील प्रश्नांकडेही लक्ष वेधत आहे.

लक्ष्मी रस्त्यावर भक्तीचा महासागर

मानाचे गणपती पुढे सरकत असताना लक्ष्मी रस्ता, टिळक रस्ता, कुमठेकर रस्ता आणि केळकर रस्ता या प्रमुख मार्गांवर भाविकांची मोठी गर्दी झाली आहे.

मानाच्या पाच गणपतींनंतर शहरातील ६००हून अधिक गणेश मंडळे या प्रमुख मार्गांवरून पुढे येणार असून अलका टॉकीज चौक हा मिरवणुकीतील महत्त्वाचा टप्पा ठरत आहे. ढोल-ताशा पथकांचा निनाद, लेझीमचा ताल, फुलांची उधळण आणि बाप्पाच्या जयघोषाने जुने पुणे अक्षरशः दुमदुमून गेले आहे.

पुणे पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त

विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी पुणे पोलिसांनी मोठा बंदोबस्त तैनात केला आहे. ताज्या माहितीनुसार शहरात सुमारे १० हजार पोलीस अधिकारी आणि कर्मचारी बंदोबस्तासाठी तैनात आहेत. मिरवणुकीच्या मार्गांवर मोठ्या प्रमाणावर सीसीटीव्ही आणि तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून लक्ष ठेवले जात आहे.

मिरवणुकीमुळे मध्यवर्ती पुण्यातील अनेक रस्त्यांवरील वाहतुकीत बदल करण्यात आले आहेत. त्यामुळे उत्सवाचा आनंद घेताना नागरिकांनी प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

पुण्याचा गणेशोत्सव… परंपरेचा की सामाजिक भानाचा?

पुण्याचा गणेशोत्सव वर्षानुवर्षे बदलत गेला. शहर बदलले, गर्दी वाढली, मिरवणुकांचे स्वरूप बदलले; पण मानाच्या गणपतींचा मान आणि क्रम आजही कायम आहे. आजच्या मिरवणुकीत एकीकडे पारंपरिक ढोल-ताशांचा निनाद आहे, तर दुसरीकडे केसरीवाड्याच्या देखाव्यातून शेतकऱ्यांची व्यथा मांडली जात आहे.

हीच कदाचित पुण्याच्या गणेशोत्सवाची खरी ताकद आहे. परंपरा जपताना वर्तमानातील प्रश्नांकडे पाहणे.बाप्पाच्या चरणी फुलं वाहताना शेतकऱ्याच्या वेदनेची जाणीव ठेवणे... उत्सव साजरा करताना शहराची शिस्त आणि सुरक्षितता जपणे आणि भक्तीचा जल्लोष करताना पर्यावरणाची जबाबदारी स्वीकारणे...

ढोल-ताशांचा निनाद... पण आवाजाच्या मर्यादेचा प्रश्नही कायम

पुण्याच्या गणेशोत्सवाची ओळख असलेल्या ढोल-ताशांच्या पथकांबरोबरच यंदाही ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न चर्चेत राहिला.

ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांची अंमलबजावणी, डीजे आणि मोठ्या आवाजातील ध्वनिव्यवस्था यावरून शहरात मतभेद दिसून आले. काही गणेश मंडळांनी ध्वनिमर्यादांचे पालन करण्याची भूमिका घेतली, तर काही मंडळांनी पारंपरिक उत्सवाच्या स्वरूपावर निर्बंध नकोत, अशी भूमिका मांडली आहे.

याच पार्श्वभूमीवर गणेशोत्सवात ध्वनिमर्यादांचे पालन करण्याबाबत प्रशासनाची भूमिका कठोर राहिली आहे. विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान आवाजाची पातळी मोजणे आणि नियमभंगावर कारवाई करण्यासाठी यंत्रणा सज्ज ठेवण्यात आली आहे.

म्हणूनच यंदाच्या विसर्जनाचा खरा प्रश्न केवळ “आवाज किती मोठा?” हा नसून,

“परंपरेचा आवाज आणि नागरिकांच्या शांततेचा अधिकार यांच्यात समतोल कसा साधायचा?”

हा आहे.

बाप्पा जातोय... पण पुण्याला काही प्रश्न देऊन!

आज पुण्याच्या रस्त्यांवर लाखो पावले बाप्पाच्या मागे चालत आहेत.

कुणाच्या हातात भगवा झेंडा आहे...

कुणाच्या हातात फुलांची परडी आहे...

कुणाच्या डोळ्यांत बाप्पाच्या निरोपाचे अश्रू आहेत...

आणि कुठेतरी एका देखाव्यातून शेतकऱ्याची व्यथा पुणेकरांच्या मनाला भिडते आहे.

दहा दिवसांचा उत्सव संपतोय...

पण बाप्पा जाताना केवळ पुढच्या वर्षी परत येण्याचे आश्वासन देत नाही; तो समाजाकडे पाहण्याची नवी दृष्टीही देऊन जातो.

पुण्याच्या मानाच्या गणपतींची मिरवणूक पुढे सरकते आहे...

ढोल-ताशांचा नाद वाढतो आहे…

आणि पुणेकरांच्या ओठांवर पुन्हा एकच जयघोष—

“गणपती बाप्पा मोरया...

मंगलमूर्ती मोरया...

पुढच्या वर्षी लवकर या!”