महाप्रसाद, भंडारा, सार्वजनिक जेवणासाठी FDAची परवानगी कशी घ्यायची? जाणून घ्या संपूर्ण प्रक्रिया

पुणे: गणेशोत्सव, धार्मिक कार्यक्रम किंवा इतर मोठ्या सार्वजनिक सोहळ्यांमध्ये महाप्रसाद, भंडारा, अन्नछत्र, लंगर किंवा सामूहिक जेवणाचे आयोजन करत असाल, तर आता अन्नसुरक्षेच्या नियमांकडे विशेष लक्ष द्यावे लागणार आहे. अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) सामूहिक अन्नवाटपाच्या कार्यक्रमांसाठी पूर्वपरवानगी आणि अन्नसुरक्षा तपासणीची प्रक्रिया स्पष्ट केली आहे.

महाप्रसाद किंवा भंडारा आयोजित करायचा असेल तर काय करायचे?

सार्वजनिक ठिकाणी महाप्रसाद, भंडारा, लंगर, इफ्तार पार्टी किंवा अन्नछत्र आयोजित करण्यापूर्वी आयोजकांनी FDAच्या https://festivals.mahafda.in/ या वेबसाईटवर ऑनलाईन पद्धतीने अर्ज करावा लागणार आहे. आयोजकांचे नाव आयोजक मंडळ/संस्था/ट्रस्टचे नाव व संपर्क तसेच यासाठी केटर्स बद्दल संपूर्ण माहिती द्यायव्ही आहे. त्यामध्ये जेवणासाठीचा मेनू , दूध वापरले जाणार आहे नाही याचे स्पष्टीकरण, अन्न हाताळणाऱ्यांची संख्या व वैद्यकीय तंदुरुस्ती याचा तपशील, कच्च्या मालाच्या पुरवठादारांची नावे व परवाना क्रमांक, स्वयंपाकासाठी पाणी कुठून आणणार आहेत हा पण तपशील द्यावा लागणार आहे. 

उपलब्ध माहितीनुसार ही प्रक्रिया कार्यक्रमाच्या किमान 7 दिवस आधी पूर्ण करायची आहे. यासाठी निर्धारित Proforma/Format मध्ये कार्यक्रमाची माहिती सादर करावी लागते.

1. सर्वात आधी कार्यक्रमाची माहिती द्यावी लागेल

अर्जामध्ये कार्यक्रम कधी आणि कुठे आयोजित केला जाणार आहे, कार्यक्रमाचे स्वरूप काय आहे आणि अंदाजे किती लोकांना अन्न दिले जाणार आहे, यासारखी माहिती द्यावी लागू शकते.

महत्त्वाचे म्हणजे शेवटच्या क्षणी अर्ज करण्याऐवजी किमान 7 दिवस आधी प्रक्रिया सुरू करणे आवश्यक आहे.

2. अर्ज कुठे करायचा?

कार्यक्रम ज्या भागात आयोजित केला जाणार आहे, त्या क्षेत्राशी संबंधित FDAच्या Designated Officer/Assistant Commissioner (Food) यांच्याकडे प्रक्रिया करायची आहे.

FDAच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जिल्हानिहाय FDA कार्यालयांची माहिती उपलब्ध आहे.

पुण्यातील कार्यक्रमासाठी संबंधित पुणे FDA कार्यालयाशी संपर्क करून सामूहिक अन्नवाटपाच्या कार्यक्रमासाठी कोणता Proforma, कोणती कागदपत्रे आणि कोणत्या पद्धतीने अर्ज सादर करायचा, याची खात्री करणे योग्य ठरेल.

3. कॅटररची माहितीही महत्त्वाची

महाप्रसाद किंवा भंडाऱ्यासाठी अन्न तयार करण्याची जबाबदारी कॅटररकडे दिली असेल, तर कॅटररची माहितीही सादर करावी लागेल.

FDAच्या प्रक्रियेमागील महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे अन्न कुठे तयार होत आहे, कोण तयार करत आहे आणि त्यासाठी कोणता कच्चा माल वापरला जात आहे, याचा मागोवा ठेवणे.

4. कच्चा माल कुठून आणला? FDAला माहिती हवी

पनीर, दूध, खवा, तूप, तेल, तांदूळ, डाळी, भाज्या, मसाले किंवा इतर खाद्यपदार्थ कुठून खरेदी केले आहेत, याची माहिती ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

कॅटरर किंवा आयोजकांनी कच्च्या मालाचा स्रोत आणि खरेदीची कागदपत्रे/बिले जतन करून ठेवणे अपेक्षित आहे. यामुळे एखाद्या अन्नपदार्थाच्या गुणवत्तेबाबत तक्रार किंवा संशय निर्माण झाल्यास त्याचा स्रोत शोधणे FDAला शक्य होते.

5. FDA अधिकारी कार्यक्रमाच्या ठिकाणी तपासणी करू शकतात

आयोजकांनी दिलेल्या माहितीच्या आधारे FDAचे अधिकारी आवश्यकतेनुसार कार्यक्रमस्थळी किंवा अन्न तयार होणाऱ्या ठिकाणी तपासणी करू शकतात.

यामध्ये मुख्यतः—

स्वयंपाकाची जागा स्वच्छ आहे का?

सुरक्षित पिण्याचे पाणी वापरले जाते का?

कच्चा आणि तयार अन्नपदार्थ वेगळा ठेवला आहे का?

अन्न झाकून ठेवले आहे का?

अन्नाची योग्य साठवणूक केली जाते का?

स्वयंपाकाची भांडी आणि उपकरणे स्वच्छ आहेत का?

अन्न हाताळणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची स्वच्छता योग्य आहे का?

वापरला जाणारा कच्चा माल सुरक्षित आहे का?

यासारख्या बाबी तपासल्या जाऊ शकतात. गणेशोत्सवातील महाप्रसादावर FDAची विशेष नजर राहणार असून, पदार्थांचे स्रोत, तयारी, साठवणूक आणि वितरण यांची तपासणी केली जाऊ शकते.

6. अन्नाचे नमुनेही घेतले जाऊ शकतात

तपासणीदरम्यान अन्नाच्या गुणवत्तेबाबत संशय असल्यास FDAकडून नमुने घेऊन त्यांची तपासणी केली जाऊ शकते.

यामुळे महाप्रसादासाठी वापरण्यात येणारे पनीर, खवा, दूध, तेल, तूप किंवा इतर खाद्यपदार्थ अन्नसुरक्षा निकषांनुसार आहेत की नाही, हे तपासता येते.

7. ही 'उत्सवबंदी' नाही!

FDAच्या या निर्णयामुळे महाप्रसाद किंवा भंडाऱ्यावर बंदी आली आहे, असा अर्थ काढणे चुकीचे आहे.

FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे की, प्रशासनाचा उद्देश सण किंवा धार्मिक कार्यक्रमांवर नियंत्रण आणणे नसून त्या कार्यक्रमांमध्ये नागरिकांना सुरक्षित अन्न मिळेल याची खात्री करणे हा आहे. हीच food-safety व्यवस्था विविध सण, विवाहसोहळे आणि मोठ्या सामूहिक कार्यक्रमांसाठी लागू करण्याचा FDAचा दृष्टिकोन आहे.

महाप्रसाद/भंडाऱ्यासाठी झटपट प्रक्रिया

① कार्यक्रम निश्चित करा

↓

② कार्यक्रमाच्या किमान 7 दिवस आधी FDAला माहिती द्या

↓

③ संबंधित Designated Officer/Assistant Commissioner कडे Proforma सादर करा

↓

④ आयोजक व कॅटररची माहिती द्या

↓

⑤ कच्च्या मालाचा स्रोत व खरेदीची माहिती/बिले तयार ठेवा

↓

⑥ स्वयंपाकाची जागा, पाणी व अन्नसाठवणूक Food Safety नियमांनुसार ठेवा

↓

⑦ FDAकडून आवश्यक असल्यास कार्यक्रमस्थळी तपासणी

↓

⑧ अन्न सुरक्षित असल्याची खात्री करूनच मोठ्या प्रमाणात वितरण

आयोजकांनी काय लक्षात ठेवावे?

महाप्रसाद किंवा भंडारा आयोजित करणाऱ्या मंडळांनी शेवटच्या क्षणी FDAकडे धाव घेण्याऐवजी आधीच प्रक्रिया सुरू करावी.

विशेषतः कॅटररची निवड, कच्च्या मालाचा स्रोत, अन्न तयार करण्याची जागा, स्वच्छ पाणी, अन्नसाठवणूक आणि वितरण व्यवस्था यांची आधीच तयारी ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

FDAच्या अधिकृत वेबसाइटवर Food Safety संबंधी आदेश आणि परिपत्रके उपलब्ध आहेत.